Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (Anorexia, Bulimia)

Οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής δεν είναι επιλογή τρόπου ζωής ούτε ζήτημα «θέλησης». Πρόκειται για σοβαρές ψυχιατρικές παθήσεις με από τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας μεταξύ όλων των ψυχικών διαταραχών. Η έγκαιρη αναγνώριση και εξατομικευμένη θεραπεία αλλάζουν ριζικά την έκβαση.

Τι είναι οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής;

Οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) χαρακτηρίζονται από παθολογικές συμπεριφορές και στάσεις απέναντι στο φαγητό, το βάρος και το σώμα, οι οποίες επηρεάζουν σοβαρά τη σωματική υγεία και την ψυχοκοινωνική λειτουργικότητα. Το ICD-10 (F50) και το DSM-5 διακρίνουν τις εξής κύριες κλινικές οντότητες:

Νευρική Ανορεξία / Anorexia Nervosa (F50.0): Εντατικός περιορισμός της τροφής, έντονος φόβος αύξησης βάρους και διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος, παρά το χαμηλό σωματικό βάρος. Η θνητότητα φτάνει το 5–10% — η υψηλότερη οποιασδήποτε ψυχιατρικής διαταραχής.
Νευρική Βουλιμία / Bulimia Nervosa (F50.2): Κύκλοι υπερφαγίας και αντισταθμιστικών συμπεριφορών (εμετός, καθαρτικά, υπερβολική άσκηση). Το σωματικό βάρος συχνά παραμένει εντός φυσιολογικού εύρους, καθιστώντας τη διαταραχή «αόρατη».
Διαταραχή Υπερφαγίας / Binge Eating Disorder (F50.8): Επαναλαμβανόμενα επεισόδια ανεξέλεγκτης υπερκατανάλωσης τροφής χωρίς αντισταθμιστικές συμπεριφορές — η πιο συχνή ΔΠΤ στον γενικό πληθυσμό.
Διαταραχή Αποφυγής/Περιοριστικής Πρόσληψης Τροφής / ARFID (F50.82): Αποφυγή τροφίμων λόγω αισθητηριακών χαρακτηριστικών, φόβου πνιγμού ή έλλειψης ενδιαφέροντος — χωρίς διαστρεβλωμένη εικόνα σώματος.

Κλινική Εικόνα και Συμπτώματα

Οι ΔΠΤ συχνά κρύβονται πίσω από εξωτερικά φυσιολογική εμφάνιση.

Συμπεριφορικά συμπτώματα

Αυστηροί διατροφικοί κανόνες και τελετουργίες γύρω από το φαγητό
Αποφυγή κοινών γευμάτων ή κοινωνικών καταστάσεων με φαγητό
Εξαφάνιση μετά τα γεύματα
Κρυφή κατανάλωση τροφής
Υπερβολική και καταναγκαστική άσκηση

Σωματικά συμπτώματα

Σημαντική μεταβολή βάρους (απώλεια ή αύξηση)
Αμηνόρροια
Αδυναμία, ζάλη, συγκοπή
Διαβρωτικές αλλοιώσεις δοντιών (επαγόμενες από εμετό)
Ηλεκτρολυτικές διαταραχές — δυνητικά επικίνδυνες για τη ζωή

Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαστρεβλωμένη αντίληψη σωματικής εικόνας
Ενοχή, ντροπή, μυστικοπάθεια
Υπερβολικό άγχος γύρω από τις θερμίδες και το βάρος
Συννοσηρή κατάθλιψη, αγχώδης διαταραχή ή OCD

Νευροβιολογική Βάση

Οι ΔΠΤ δεν εξηγούνται από κοινωνικές πιέσεις μόνο. Έχουν μετρήσιμο νευροβιολογικό υπόστρωμα:

Σεροτονινεργική Δυσλειτουργία: Διαταραχή στην επεξεργασία ανταμοιβής και κορεσμού — ο εγκέφαλος δεν λαμβάνει κανονικά το σήμα «αρκεί».
Ντοπαμινεργικό Σύστημα Ανταμοιβής: Στην υπερφαγία, το φαγητό ενεργοποιεί τα ίδια μονοπάτια με τις εξαρτητικές ουσίες.
Μη φυσιολογική Ενδοαισθητηριακή (Interoception) επεξεργασία: Ο εγκέφαλος «δεν αναγνωρίζει» σωστά την πείνα ή τον κορεσμό.
Αμυγδαλή και Νήσος: Υπερδραστηριότητα σε ερεθίσματα σχετικά με το σώμα και το φαγητό.
Γενετική Ευαισθησία: Δίδυμες μελέτες αναδεικνύουν κληρονομικότητα 50–80% για τη Νευρική Ανορεξία.

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των ΔΠΤ απαιτεί διεπιστημονική ομάδα. Ο ψυχίατρος Πασχάλης Γκίκας αναλαμβάνει τον ψυχιατρικό συντονισμό, συνεργαζόμενος με διατροφολόγους και ψυχοθεραπευτές όπου απαιτείται.

1st-Line Θεραπείες

Ιατρική Σταθεροποίηση: Σε σοβαρές περιπτώσεις, η αντιμετώπιση σωματικών επιπλοκών (ηλεκτρολυτικές διαταραχές, καρδιακές αρρυθμίες, υποθρεψία) προηγείται κάθε άλλης παρέμβασης.
Ψυχοθεραπεία CBT-E (Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία Ενισχυμένη): Το αποδεδειγμένο πρωτόκολλο για Βουλιμία και BED — ανασκευάζει τα γνωσιακά σχήματα γύρω από σώμα, βάρος και έλεγχο.
Φαρμακοθεραπεία με PGx: Τα SSRIs (ιδίως Fluoxetine σε υψηλές δόσεις) είναι η εγκεκριμένη φαρμακολογική επιλογή για Βουλιμία. Η φαρμακογονιδιωματική ανάλυση διασφαλίζει τη βέλτιστη επιλογή μορίου από την αρχή.
Οικογενειακή Θεραπεία (FBT): Αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα ιδίως για εφήβους με Νευρική Ανορεξία.

2nd-Line και Ανθεκτικές Περιπτώσεις

rTMS: Αναδυόμενη θεραπευτική επιλογή για ανθεκτική Νευρική Ανορεξία, με στόχευση του ραχιοπλάγιου προμετωπιαίου φλοιού. Πολλά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επικουρική θεραπεία σε ασθενείς στους οποίους οι συμβατικές παρεμβάσεις δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
Θεραπεία Συννοσηρότητας: Η αντιμετώπιση της συνυπάρχουσας κατάθλιψης, του OCD ή της αγχώδους διαταραχής είναι αναπόσπαστη — συχνά η ΔΠΤ είναι δευτερογενής εκδήλωση άλλης πρωτοπαθούς ψυχιατρικής νόσου.

Δεν υπάρχει «τυπικό» προφίλ ασθενούς με Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής. Το θεραπευτικό πλάνο που σχεδιάζει ο Πασχάλης Γκίκας ξεκινά πάντα από μια σχολαστική ψυχιατρική αξιολόγηση — όχι από πρωτόκολλα ρουτίνας.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορεί κάποιος με Νευρική Ανορεξία να έχει «φυσιολογικό» βάρος;

Ναι — η λεγόμενη «atypical anorexia» εμφανίζεται σε άτομα με φυσιολογικό ή και αυξημένο βάρος που πληρούν όλα τα υπόλοιπα κριτήρια. Η διάγνωση δεν βασίζεται αποκλειστικά στο σωματικό βάρος.

Είναι οι Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής πιο συχνές στις γυναίκες;

Εμφανίζονται κατά κύριο λόγο σε γυναίκες, αλλά ο επιπολασμός στους άνδρες υποεκτιμάται σημαντικά λόγω στίγματος και αποκλίνουσας κλινικής εικόνας. Εκτιμάται ότι 1 στους 3 με BED είναι άνδρας.

Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας στη θεραπεία;

Κεντρικός — ιδίως για εφήβους. Η οικογενειακή θεραπεία (FBT/Maudsley) θεωρείται gold standard για νέους με Νευρική Ανορεξία. Για ενήλικες, η οικογενειακή υποστήριξη παραμένει κρίσιμος παράγοντας πρόγνωσης.

Πότε χρειάζεται νοσηλεία;

Όταν υπάρχουν σοβαρές σωματικές επιπλοκές (BMI κάτω από 15, καρδιακές αρρυθμίες, ηλεκτρολυτικές κρίσεις) ή αυτοκτονικός ιδεασμός. Η απόφαση νοσηλείας λαμβάνεται πάντα σε εξατομικευμένη βάση.