Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ: Εξάρτηση & Διακοπή

Το αλκοόλ είναι η νόμιμη, κοινωνικά αποδεκτή ουσία με τον μεγαλύτερο παγκόσμιο φορτίο ασθένειας μεταξύ των εξαρτητικών ουσιών. Η Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ δεν είναι «έλλειψη θέλησης» — είναι μια χρόνια νευροβιολογική πάθηση με αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες.

Τι είναι η Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ;

Η Διαταραχή Χρήσης Αλκοόλ (Alcohol Use Disorder, AUD, ICD-10: F10) περιλαμβάνει ένα φάσμα κλινικών εκδηλώσεων από την επιβλαβή χρήση έως την πλήρη εξάρτηση, που χαρακτηρίζεται από:

Αδυναμία ελέγχου της ποσότητας ή της συχνότητας κατανάλωσης
Ανοχή (tolerance) — ανάγκη για αυξανόμενες ποσότητες για το ίδιο αποτέλεσμα
Σύνδρομο στέρησης κατά τη διακοπή
Συνέχιση της χρήσης παρά τις σοβαρές αρνητικές συνέπειες
Παραμέληση κοινωνικών, επαγγελματικών ή ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων χάριν του αλκοόλ
Σημαντικό χρόνο αφιερωμένο στην εξεύρεση, κατανάλωση ή ανάρρωση από το αλκοόλ

Το AUD επηρεάζει παγκοσμίως περίπου το 5% του πληθυσμού — με σημαντική υποδήλωση λόγω κοινωνικού στίγματος.

Κλινική Εικόνα και Συμπτώματα

Οξεία Κατανάλωση

Χαλάρωση αναστολών, ευφορία
Δυσαρθρία, αταξία, δυσκολία ισορροπίας
Επιβράδυνση αντανακλαστικών και αντίδρασης
Αλκοολική αμνησία («blackout») σε υψηλά επίπεδα αλκοόλ

Χρόνια Χρήση

Ηπατική νόσος (λιπώδης ήπαρ, ηπατίτιδα, κίρρωση)
Περιφερική νευροπάθεια
Καρδιομυοπάθεια, αρρυθμίες
Γαστρεντερικές επιπλοκές (παγκρεατίτιδα, γαστρίτιδα)
Γνωσιακή έκπτωση, Σύνδρομο Wernicke-Korsakoff (ανεπάρκεια Β1)
Κατάθλιψη, άγχος, αϋπνία ως συννοσηρότητες ή ως αποτέλεσμα χρόνιας χρήσης

Σύνδρομο Στέρησης Αλκοόλ

Η στέρηση αλκοόλ είναι από τις λίγες ουσίες εξάρτησης με δυνητικά θανατηφόρο σύνδρομο στέρησης. Εκδηλώνεται 6–24 ώρες μετά τη διακοπή και μπορεί να περιλαμβάνει:

Τρόμο, εφίδρωση, ταχυκαρδία, υπέρταση
Άγχος, αϋπνία, ναυτία
Σπασμοί (24–48 ώρες)
Delirium tremens (48–72 ώρες) — σύγχυση, ψευδαισθήσεις, αυτόνομη αστάθεια

Νευροβιολογική Βάση

Ανισορροπία GABA / Γλουταμινικού οξέος: Το αλκοόλ ενισχύει τη GABAεργική αναστολή και αναστέλλει τους NMDA υποδοχείς. Με τη χρόνια χρήση, ο εγκέφαλος αντισταθμίζει — μειώνει GABA υποδοχείς και αυξάνει NMDA. Αυτή η νευροπροσαρμογή είναι η βάση του συνδρόμου στέρησης κατά τη διακοπή.
Ντοπαμινεργικό Σύστημα Ανταμοιβής: Το αλκοόλ αυξάνει απελευθέρωση ντοπαμίνης στον επικλινή πυρήνα — ο ίδιος μηχανισμός με τις άλλες εξαρτητικές ουσίες. Με τη χρόνια έκθεση, η ανταπόκριση σε φυσικά ερεθίσματα μειώνεται δραστικά.
Οπιοειδές Σύστημα: Η απελευθέρωση ενδορφινών μέσω αλκοόλ εξηγεί μέρος της ευφορίας — και αποτελεί τον θεραπευτικό στόχο της Ναλτρεξόνης.
Επιγενετικές Αλλαγές: Χρόνια χρήση επάγει μόνιμες μεταβολές στην έκφραση γονιδίων των μονοπατιών ανταμοιβής — συνεισφέροντας στη χρονιότητα της νόσου.
Προμετωπιαίος Φλοιός: Προοδευτική υπολειτουργία — μειωμένη ικανότητα λήψης αποφάσεων, ελέγχου παρόρμησης και αξιολόγησης συνεπειών.

Θεραπευτική Αντιμετώπιση

Φάση 1: Ιατρικώς Εποπτευόμενη Αποτοξίνωση

Η διακοπή αλκοόλ σε εξαρτημένο άτομο δεν επιχειρείται ποτέ χωρίς ιατρική εποπτεία. Ο Πασχάλης Γκίκας αξιολογεί τη βαρύτητα εξάρτησης και σχεδιάζει ασφαλές πρωτόκολλο αποτοξίνωσης:

Βενζοδιαζεπίνες: Gold standard για πρόληψη σπασμών και delirium tremens κατά τη στέρηση
Βιταμίνες: Ενδοφλέβια Θειαμίνη (Β1) για πρόληψη συνδρόμου Wernicke
Παρακολούθηση ηλεκτρολυτών: Υπομαγνησιαιμία, υποκαλιαιμία συνηθισμένες επιπλοκές

Φάση 2: Διατήρηση Νηφαλιότητας βάσει PGx

Ναλτρεξόνη: Ανταγωνιστής οπιοειδών που μειώνει την ευφορία από το αλκοόλ και την επιθυμία κατανάλωσης. Ασθενείς με OPRM1 A118G παραλλαγή παρουσιάζουν διπλά μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.
Ακαμπροσάτη: Ρυθμίζει την ισορροπία GABA/γλουταμινικού, μειώνοντας τη δυσφορία και την επιθυμία στην πρώιμη νηφαλιότητα. Ιδανική για ασθενείς με έντονο άγχος στέρησης.
Δισουλφιράμη: Αναστέλλει την αλδεϋδική αφυδρογονάση — η κατανάλωση αλκοόλ επί δισουλφιράμης προκαλεί έντονα δυσάρεστη αντίδραση. Κατάλληλο για επιλεγμένους ασθενείς με υψηλό κίνητρο.
Θεραπεία Συννοσηρότητας: Κατάθλιψη και αγχώδεις διαταραχές συνυπάρχουν στο 50–60% — η φαρμακολογική τους αντιμετώπιση (βάσει PGx) είναι αναπόσπαστη από τη θεραπεία εξάρτησης.

Φάση 3: Ψυχοκοινωνικές Παρεμβάσεις

CBT για Εξάρτηση: Αναγνώριση triggers, ανάπτυξη δεξιοτήτων αντιμετώπισης, πρόληψη υποτροπής
Κινητήρια Συνέντευξη (Motivational Interviewing): Ενίσχυση εσωτερικού κινήτρου για αλλαγή
Ομάδες Αυτοβοήθειας: AA — συμπληρωματικά στη θεραπεία

Η εξάρτηση από το αλκοόλ είναι χρόνια νόσος με υποτροπές — όχι αποτυχία. Στο ιατρείο του Πασχάλη Γκίκα, κάθε υποτροπή αναλύεται ως κλινική πληροφορία και αφορμή αναπροσαρμογής του θεραπευτικού πλάνου — όχι ως αιτία εγκατάλειψης της θεραπείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Πόση ποσότητα αλκοόλ θεωρείται «επικίνδυνη»;

Ο ΠΟΥ δεν ορίζει «ασφαλές» επίπεδο κατανάλωσης. Το «χαμηλού κινδύνου» επίπεδο για ενήλικες ορίζεται σε έως 14 μονάδες/εβδομάδα για άνδρες και 7 για γυναίκες, με τουλάχιστον 2 αλκοόλ-ελεύθερες ημέρες. Οποιαδήποτε χρήση που δημιουργεί ανησυχία αξίζει αξιολόγηση.

Μπορώ να σταματήσω απότομα αν πίνω πολύ;

Η απότομη διακοπή σε άτομα με εξάρτηση είναι επικίνδυνη και δυνητικά απειλητική για τη ζωή λόγω του συνδρόμου στέρησης. Η διακοπή πρέπει πάντα να γίνεται υπό ιατρική εποπτεία.

Η κατάθλιψη που νιώθω οφείλεται στο αλκοόλ ή είναι ανεξάρτητη;

Και τα δύο είναι πιθανά. Το αλκοόλ είναι κατασταλτικό του ΚΝΣ και προκαλεί ή επιδεινώνει κατάθλιψη χρονίως. Μετά από επαρκή νηφαλιότητα (4–8 εβδομάδες), αξιολογείται αν η κατάθλιψη επιμένει αυτόνομα — κάτι που έχει σημαντικές θεραπευτικές συνέπειες.

Μπορεί το rTMS να βοηθήσει στην εξάρτηση από αλκοόλ;

Αναδυόμενα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η νευροτροποποίηση με rTMS στον προμετωπιαίο φλοιό μπορεί να μειώσει την επιθυμία (craving) και να βελτιώσει τον αυτοέλεγχο. Ο Πασχάλης Γκίκας αξιολογεί την καταλληλότητα εξατομικευμένα σε επιλεγμένες περιπτώσεις.